Zorunlu Arabuluculuk Nedir? Sigorta ve İş Davalarında Süreci Bilin

Arabuluculuk Nedir?

Arabuluculuk; tarafların anlaşmazlıklarını, tarafsız ve uzman bir üçüncü kişinin
(arabulucunun) yardımıyla mahkemeye başvurmaksızın çözmeye çalıştıkları
bir uyuşmazlık çözüm yöntemidir. Arabulucu taraflara karar vermez; onları
uzlaşmaya yönlendirir.

İhtiyari arabuluculuk tarafların kendi iradesiyle başvurduğu
gönüllü süreçtir. Zorunlu arabuluculuk ise kanunun dava
şartı olarak belirlediği, dava açılmadan önce mutlaka geçilmesi gereken aşamadır.

Hangi Uyuşmazlıklarda Zorunlu Arabuluculuk Vardır?

İş Hukukunda Zorunlu Arabuluculuk

7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu kapsamında aşağıdaki iş uyuşmazlıklarında
arabuluculuk dava şartıdır:

• Kıdem tazminatı davaları
• İhbar tazminatı davaları
• Fazla mesai alacağı davaları
• Yıllık izin ücreti alacakları
• İşe iade davaları (fesih bildiriminden itibaren 1 ay içinde başvuru zorunluluğu)
• Ücret alacakları ve benzeri işçilik alacakları

Ticari Uyuşmazlıklarda Zorunlu Arabuluculuk

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 5/A maddesi uyarınca, her iki tarafın
da tacir olduğu ticari nitelikteki alacak ve tazminat davalarında
arabuluculuk zorunludur. Bu kapsama giren sigorta uyuşmazlıkları:

• Sigorta şirketine karşı açılan ticari nitelikteki tazminat davaları
• İki ticari işletme arasındaki sigorta bedeli uyuşmazlıkları
• Reasürans ve acente kaynaklı ticari uyuşmazlıklar

Bireysel (tüketici) sıfatıyla açılan sigorta uyuşmazlıklarında ise zorunlu
arabuluculuk yerine Sigorta Tahkim Komisyonu ön başvuru şartı geçerlidir.

Arabuluculuk Süreci Nasıl İşler?

1. Adım — Arabulucuya Başvuru

Uyuşmazlık konusuna göre yetkili Arabuluculuk Daire Başkanlığı’na (UYAP
sistemi üzerinden ya da Adalet Bakanlığı portalı aracılığıyla) başvurulur.
Arabulucu listesinden atama yapılır ya da taraflarca ortak arabulucu seçilebilir.

2. Adım — İlk Toplantı

Arabulucu atanmasından itibaren 30 gün içinde ilk toplantı yapılır.
Taraflar bu toplantıya bizzat ya da avukatları aracılığıyla katılabilir.

3. Adım — Müzakere ve Uzlaşma Çalışmaları

Arabulucu tarafları dinler, talepleri ve gerekçeleri değerlendirir, ortak
bir çözüm noktası bulmak için çalışır. Taraflar istedikleri her aşamada
arabuluculuktan çekilebilir.

4. Adım — Anlaşma veya Anlaşmazlık Tutanağı

Anlaşma sağlanırsa: Taraflar anlaşma belgesi imzalar. Bu belge
mahkeme kararı gibi icra edilebilir bir belge niteliği kazanabilir.

Anlaşma sağlanamazsa: Anlaşmazlık tutanağı düzenlenir.
Bu belge, arabuluculuk dava şartının yerine getirildiğini kanıtlar ve
dava açılabilmesi için gereklidir.

Arabuluculuk Masrafları

Arabuluculuk masrafları; arabulucunun ücreti, taraflarca ödenen başvuru bedeli
ve süreç giderlerinden oluşur. İş uyuşmazlıklarında anlaşmazlıkla sonuçlanan
arabuluculuk sürecinin giderleri, haksız çıkan tarafça karşılanır.
Ticari uyuşmazlıklarda ise tarifeler uygulanır.

Arabuluculukta Dikkat Edilmesi Gerekenler

• İş davalarında 1 aylık süreyi kaçırmayın: İşe iade için
  fesih bildiriminden itibaren 1 ay içinde arabuluculuğa başvurulmazsa dava
  hakkı tamamen ortadan kalkar.
• Avukatsız anlaşmayı imzalamayın: Arabuluculukta yapılan
  anlaşma hak düşürücü nitelik taşıyabilir. İmzalamadan önce avukata danışın.
• Arabulucu tarafsızdır; avukat değildir: Arabulucu size
  hukuki tavsiye vermez. Hukuki çıkarlarınızı korumak için bir avukata ihtiyaç
  duyarsınız.

Sık Sorulan Sorular

Arabuluculukta anlaşmak zorunda mıyım?

Hayır. Arabuluculuk gönüllülük esasına dayanır; taraflardan biri anlaşmak
istemiyorsa süreç anlaşmazlıkla sonuçlanır ve dava açılabilir.

Arabuluculukta söylediğim şeyler davada kullanılabilir mi?

Hayır. Arabuluculuk görüşmeleri gizlilik ilkesine tabidir; toplantılarda yapılan
açıklamalar davada delil olarak kullanılamaz.

Arabuluculukta anlaşırsam ne kadar öderim?

Arabuluculuk ücreti; anlaşma sağlanan tutarın belirli bir yüzdesi olarak
hesaplanır ve taraflar arasında paylaştırılır. İş davalarında bu oran yasal
tarifeye göre belirlenmektedir.

Sonuç

Zorunlu arabuluculuk; dava açılmadan önce geçilmesi gereken yasal bir aşamadır.
Doğru kullanıldığında zaman ve maliyet açısından son derece avantajlıdır.
Yanlış anlaşma imzalanması ise ciddi hak kayıplarına yol açabilir.
Bu nedenle arabuluculuk sürecini de bir avukat eşliğinde yürütmek,
davayı kazanmak kadar önem taşır.