6098 sayılı TBK m.207-298 + 6502 sayılı TKHK
Satış Sözleşmesi
Taşınır/taşınmaz satışı, ayıplı mal davaları, zapt sorumluluğu, satış vaadi, ön ödemeli konut satışı, online tüketici satışı ve TKHK kapsamında onarım/değişim/iade hakları.
Satış Sözleşmesi Nedir?
Satış sözleşmesi, 6098 sayılı TBK m.207 uyarınca, satıcının, satılan malın zilyetlik ve mülkiyetini alıcıya devretmesi; alıcının ise buna karşılık bir bedel ödemesini üstlendiği sözleşmedir. Modern hukuk uygulamasında en yaygın sözleşme türü olup, taşınır mal satışı, taşınmaz satışı, ticari satış, tüketici satışı ve uluslararası satım (CISG) gibi farklı rejimler içerir.
Satış Sözleşmesi Türleri: (1) Taşınır Mal Satışı (TBK m.207-281): Eşya, araç, makine, elektronik. (2) Taşınmaz Satışı (TBK m.237 + TMK m.706): Tapu memurunda resmi şekil; aksi halde geçersiz. (3) Tüketici Satışı (6502 SK): Tüketicinin gerçek kişi olduğu satışlar; özel koruma. (4) Ticari Satış (TTK m.23): İki tacir arasında; özel kurallar. (5) Satış Vaadi (TBK m.237): Taşınmazda ileride satış yapma taahhüdü; noterde düzenleme zorunlu. (6) Ön Ödemeli Konut Satışı (TKHK m.40-47): Tüketici koruma rejimi; %3 cayma cezası sınırı.
Satıcının Üç Temel Yükümlülüğü: (1) Mülkiyet Devri (Zapt Sorumluluğu — TBK m.214-218): Satılanın gerçek mülkiyetinin sağlanması; üçüncü kişi hak iddiası halinde tazminat. (2) Ayıba Karşı Tekeffül (TBK m.219-231): Satılanın söz verilen niteliklere sahip olması, eksik veya kusurlu olmaması. (3) Teslim Yükümlülüğü: Satışın konusu malın, kararlaştırılan yerde, zamanda ve durumda teslimi. Alıcının Yükümlülüğü: Bedel ödeme; teslim alma; ayıp ihbarı (TBK m.223).
Tipik Satış Uyuşmazlıkları
- Ayıplı Mal (TBK m.219-231)Mal söz verilen niteliklerden yoksun veya kusurlu; onarım, değişim, indirim, fesih hakları.
- Zapt Sorumluluğu (TBK m.214-218)Üçüncü kişinin satılan mal üzerinde hak iddiası; satıcı tazminat ödemekle yükümlü.
- Bedel Ödememe / Geç ÖdemeAlıcı temerrüdü; satıcının fesih, teslimden kaçınma, tazminat hakkı (TBK m.123-126).
- Eksik/Hatalı TeslimMiktar eksikliği, yanlış mal teslimi; mümkün olduğu kadar bedel indirimi veya fesih.
- Satış Vaadinin İhlaliNoterli satış vaadinden cayma; tapu tescil davası, cezai şart tahsili.
- Online Satışta Cayma Hakkı (TKHK m.48)14 gün cayma hakkı; satıcının 10 gün içinde iade yükümlülüğü.
- Ön Ödemeli Konut Davaları (TKHK m.40-47)Geç teslim, niteliksiz inşa; %3 cayma cezası sınırı.
- Tapuda Şerh ve Devir UyuşmazlığıTapu kaydında hile, sahte vekalet, malik dışı satış; TMK m.1023 iyiniyetli alıcı koruması.
Ayıplı Mal Davası Süreci
- Ayıbın Tespit ve İhbar
Malın tesliminde derhal muayene → görünür ayıp varsa aynı gün ihbar (TBK m.223). Gizli ayıp keşfedilince derhal ihbar; ticari satışta 2 gün, tüketici satışta makul süre.
- Seçimlik Haklar (TBK m.227)
Alıcı dört seçimlik hak kullanır: (a) Onarım, (b) Değişim (yenisini talep), (c) Bedelden indirim, (d) Sözleşmeyi fesih. Tüketici satışında 6502 SK m.11 aynı haklar.
- Noter İhtarnamesi / Yazılı Talep
Satıcıya yasal süre ile (15-30 gün) talep bildirimi; faiz başlangıç, dava açma için ön şart. Maliyet 800-2.000 TL.
- Bilirkişi / Ekspertiz Raporu
Bağımsız ekspere başvuru; ayıp tespiti, onarım tahmini, değer kaybı. Tüketici Hakem Heyetinde re'sen, mahkemede hakim atar.
- Tüketici Hakem Heyeti veya Mahkeme
Tüketici Satışı: 30.000 TL altı il, 10.000 TL altı ilçe Tüketici Hakem Heyeti; üstü Tüketici Mahkemesi. Ticari Satış: Asliye Ticaret + zorunlu arabuluculuk.
- Yargılama ve Karar
Bilirkişi raporu, ürün incelemesi, üretici raporu değerlendirilir. Tipik Karar Süresi: Hakem Heyeti 3-6 ay; Mahkeme 12-18 ay.
- Karar İcrası
Kabul edilen onarım/değişim/indirim/fesih + tazminat icra ile tahsil edilir. Aynı malda tekrar ayıp halinde 2 onarım denemesi sonrası fesih hakkı (TBK m.227/2).
Satış Süre Tablosu
| Konu | Süre / Tutar | Yetkili Merci |
|---|---|---|
| Görünür Ayıp İhbarı | Derhal (teslimat) | TBK m.223 |
| Gizli Ayıp İhbarı | Derhal (keşif) | TBK m.223 |
| Taşınır Ayıp Zamanaşımı | 2 yıl | TBK m.231 |
| Konut Ayıp Zamanaşımı | 5 yıl | TBK m.231/1 |
| Ağır Kusurlu Ayıp | 10 yıl | TBK m.231/2 |
| Tüketici Cayma Hakkı | 14 gün | TKHK m.48 |
| Tüketici İade Süresi | 10 gün | TKHK m.48/4 |
| Ön Ödemeli Konut Cayma | %2-3 azami | TKHK m.42 |
Yargıtay Kararlarından
"Tüketici satışında aynı malda ikinci kez ayıp ortaya çıkması halinde tüketici doğrudan fesih hakkını kullanabilir; tekrar onarım/değişim denemesi şartı aranmaz (TKHK m.11/2). Satıcının kötü niyeti aranmaz; objektif tekrar yeterli."
"Ön ödemeli konut satışında konutun teslim tarihinin geçmesi tüketiciye derhal fesih + ödenen tüm bedellerin iadesi + tazminat hakkı verir. Geç teslim gerekçesi mücbir sebep değilse satıcı sorumludur; %2 cayma kesintisi uygulanamaz (TKHK m.42)."
Dikkat Edilecekler
Satış Davası Belge Listesi
Satış Uyuşmazlığı Dosyası
- Satış sözleşmesi (asıl)
- Fatura / e-fatura
- İrsaliye / teslim belgesi
- Tapu kaydı (taşınmaz)
- Ödeme dekontları (banka havalesi)
- Garanti belgesi ve kullanım kılavuzu
- Ayıp ihbar bildirimi (noter ihtarnamesi)
- Hasar/ayıp fotoğrafları (tarih damgalı)
- Bağımsız ekspertiz raporu
- Üretici/yetkili servis raporu
- Tamir denemesi tutanakları
- Yazışmalar (e-posta, WhatsApp, dilekçeler)
- Reklam/tanıtım materyalleri (taahhüt karşılaştırma)
- Tüketici Hakem Heyeti başvurusu (varsa)
- Vekaletname