4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.161-166 kapsamında
Çekişmeli Boşanma Davası
Anlaşma sağlanamayan boşanmalarda kusur tespiti, tanık dinleme, mali ve şahsi sonuçların hakim takdiri ile yürütülen ortalama 12-24 ay süren dava süreci.
Çekişmeli Boşanma Nedir?
Çekişmeli boşanma, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.161-166 hükümlerine dayanarak eşlerden birinin diğerine karşı kusur ya da hayatın çekilmezliği iddiasıyla açtığı boşanma davasıdır. Anlaşmalı boşanmadan farklı olarak protokol yoktur; tüm konular mahkeme tarafından karar verilir.
Boşanma sebepleri: (1) Zina (m.161), (2) Hayata kast, pek kötü muamele veya onur kırıcı davranış (m.162), (3) Suç işleme veya haysiyetsiz hayat sürme (m.163), (4) Terk (m.164), (5) Akıl hastalığı (m.165), (6) Evlilik birliğinin temelinden sarsılması (m.166/1). Son sebep en yaygın gerekçedir; "şiddetli geçimsizlik" olarak da bilinir.
Çekişmeli boşanma davaları kusur tespitine dayanır. Hakim, eşlerden hangisinin daha kusurlu olduğunu belirler. Daha az kusurlu olan eş tazminat (maddi-manevi) ve nafaka talep edebilir. Velayet ise çocuğun yararı esasına göre belirlenir; kusur ikinci plandadır.
TMK Boşanma Sebepleri
- Zina (TMK m.161)Sadakat yükümlülüğünün ihlali. Hak düşürücü süre: 6 ay (öğrenmeden) / 5 yıl (gerçekleşmeden).
- Hayata Kast / Pek Kötü Muamele (m.162)Fiziksel şiddet, ağır psikolojik şiddet, hayati tehlike. En ağır kusur sebebi; tam kusurla mücadele.
- Suç İşleme / Haysiyetsiz Hayat Sürme (m.163)Eşin suç işlemesi (hapis cezası), kumar, alkol-uyuşturucu bağımlılığı, fuhuş.
- Terk (m.164)Eşin haklı sebep olmaksızın 6 ay aile konutunu terk etmesi + ihtarname + ek 2 ay süreye uymama.
- Akıl Hastalığı (m.165)Tedavisi olanaksız, 3+ yıl süren, evlilik birliğini çekilmez kılan zihinsel hastalık.
- Evlilik Birliğinin Sarsılması (m.166/1)"Şiddetli geçimsizlik" sebebi. Aldatma, mobbing, ekonomik şiddet, ailelerle anlaşmazlık, ihmal vb.
Çekişmeli Boşanma Süreci
- Dava Hazırlığı ve Delil Toplama
Boşanma sebebi belirlenir. Mesaj, fotoğraf, video, tanık beyanı, banka kayıtları, sosyal medya delilleri toplanır.
- Dava Açma
Aile Mahkemesi'ne dava dilekçesi sunulur. Tedbir nafakası, tedbir velayeti, aile konutu şerhi gibi ihtiyati tedbirler de istenir.
- Tedbir Kararı (Geçici)
Hakim ilk haftalarda tedbir nafakası, geçici velayet, aile konutu şerhi gibi geçici tedbirler verir. Bu kararlar dava sonuna kadar geçerlidir.
- Cevap Süresi (2 Hafta)
Davalı eşe tebliğden itibaren 2 hafta süre. Cevap dilekçesi + karşı dava (varsa) sunulur.
- Tahkikat ve Tanık Dinleme
Mahkeme tanıkları dinler, deliller toplar, gerekirse uzman bilirkişi (psikolog, mali müşavir) atar. Aşama 6-12 ay sürer.
- Karar
Hakim boşanma kararı, kusur tespit, nafaka miktarı, velayet ve mal paylaşımı konusunda hüküm verir.
- İstinaf ve Temyiz
2 hafta içinde Bölge Adliye Mahkemesi (BAM); sonrasında Yargıtay temyizi mümkün (parasal sınıra göre). Toplam süreç 2-4 yıl bulabilir.
Çekişmeli Boşanma Süre Tablosu
| Aşama | Süre | Yetkili Merci |
|---|---|---|
| Tedbir Kararları | 1-4 hafta | Aile Mahkemesi |
| Cevap Süresi | 2 hafta | Davalı eş |
| Tahkikat | 6-12 ay | Aile Mahkemesi |
| İlk Derece Karar | 12-24 ay | Aile Mahkemesi |
| İstinaf | 8-14 ay | Bölge Adliye Mah. |
| Temyiz (Yargıtay) | 12-24 ay | Yargıtay 2. HD |
| Zina Hak Düşürücü | 6 ay / 5 yıl | TMK m.161 |
| Terk Süre Şartı | 6 ay + 2 ay | TMK m.164 |
Yargıtay Kararlarından
"Boşanma davasında eşler arasındaki WhatsApp, e-posta, sosyal medya yazışmaları, eşler arasında özel hayata aykırı olarak elde edilmedikçe delil olarak kabul edilir. Eşlerden birinin diğerinin telefonunu izinsiz açıp kayıtlarını alması özel hayatın gizliliğini ihlal etmez; çünkü evlilik birliği özel alan değildir."
"Çocuğun velayeti tayininde kusur ikincil; çocuğun maddi ve manevi yararı esastır. Annenin daha kusurlu olduğunun saptanması, küçük çocuğun velayetinin babaya verilmesi için tek başına yeterli değildir; çocuğun yaşı, anneye olan bağlılığı, eğitim durumu da değerlendirilir."
Dikkat Edilecekler
Dava İçin Gerekli Belgeler
Çekişmeli Boşanma Dosyası
- Evlilik cüzdanı
- Nüfus kayıt örneği
- Çocukların nüfus kaydı
- Eşin gelir belgesi (nafaka için)
- Banka hesap dökümleri (mal paylaşımı için)
- Tapu / araç ruhsatı / iş yeri belgeleri
- SGK hizmet dökümü
- WhatsApp / SMS yazışmaları (delil)
- Fotoğraf / video kayıtları
- Sağlık raporları (şiddet vb. ispatı)
- Tanık listesi (3-5 kişi)
- Daha önce alınan tedbir kararları
- Vekaletname