2577 sayılı İYUK m.12-13 + Anayasa m.125
Tam Yargı Davası
İdarenin hukuka aykırı eylem ve işlemleri sebebiyle uğranılan maddi ve manevi zararların tazmini: hizmet kusuru, kusursuz sorumluluk, doğal afet zararları ve hizmetten yararlanmama tazminatları.
Tam Yargı Davası Nedir?
Tam yargı davası, 2577 sayılı İYUK m.2/1-b uyarınca, idarenin eylem ve işlemlerinden doğan haklara halel gelmesi sebebiyle uğranılan zararın tazmini için açılan dava türüdür. İptal davası işlemin geçerliliğini, tam yargı davası ise parasal/manevi tazminatı hedefler. Anayasa m.125/son — "İdare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür"; bu hüküm idarenin tazminat sorumluluğunun anayasal dayanağıdır.
Sorumluluk Türleri: (1) Hizmet Kusuru (Faute de Service): İdarenin sunduğu hizmetin kusurlu, eksik veya geç verilmesi; en yaygın sorumluluk türü. Örnek: hastanedeki yanlış tedavi, polisin müdahale etmemesi, yolda çukur, eğitim hatası. (2) Kusursuz Sorumluluk (Objektif Sorumluluk): (a) Tehlike Sorumluluğu: Tehlikeli faaliyetlerden doğan zararlar (askeri tatbikat, polis müdahalesi). (b) Sosyal Risk: Toplumsal olaylardan zarar görenler (TBMM 1990 kararı). (c) Hakkaniyet Sorumluluğu: Kamu yararı için özel zarar görenlere (kamulaştırma sonrası kayıp). (3) Müteselsil Sorumluluk: Kamu görevlisinin kişisel kusuru + idarenin kusuru birlikte; idare ödedikten sonra görevlinin rücuya hakkı.
Tipik Tam Yargı Davası Konuları: (a) Sağlık Hizmeti Zararı: Hastane malpraktisi, geç müdahale, yanlış teşhis. (b) Trafik Kaza-Yol Zararı: Yol bakımsızlığı, sinyalizasyon eksikliği, kaplama bozulması. (c) Eğitim Zararı: Okul kazaları, eğitim hatası. (d) Doğal Afet: Sel, deprem, çığ — idarenin alması gereken önlemler. (e) Güvenlik Zaafiyeti: Polis-jandarmanın müdahalesizliği, terör. (f) Hapishane Şartları: AİHM standartlarına aykırılık, sağlık ihmali. (g) Memur İhmali: Belediye, vali, kaymakam ihmali. (h) Düzenleyici İşlem Zararı: Mevzuat değişikliği nedeniyle zarar.
İdarenin Tazminat Sorumlulukları
- Hizmet Kusuru (En Yaygın)İdarenin hizmeti kusurlu/eksik/geç sunması; hastane, polis, belediye hizmeti.
- Sağlık Hizmeti MalpraktisiDevlet hastanelerinde yanlış teşhis/tedavi; sağlık personelinin ihmali.
- Trafik-Yol ZararlarıÇukur, kaplama hatası, sinyalizasyon eksikliği; karayolları/belediye sorumlu.
- Doğal Afet ZararlarıSel, deprem, çığ; idarenin önleme veya kurtarma görevini ihmal etmesi.
- Sosyal Risk TazminatıToplumsal olaylar (gösteri, terör), kamu yararı zararları; kusursuz sorumluluk.
- Hapishane / Tutukluluk ŞartlarıAİHM standartlarına aykırı; sağlık ihmali, kötü muamele tazminatı.
- Memur/Görevli İhmaliKamu görevlisinin kusuru + idarenin gözetim ihmali; müteselsil sorumluluk.
- Manevi TazminatKişilik haklarına saldırı, itibar kaybı, üzüntü ve manevi acı; her tam yargı davasında ek.
Tam Yargı Davası Süreci Adım Adım
- Zarar Tespit ve Belgeleme
Zarar türü (maddi/manevi/hukuki kayıp), olay tarihi, idarenin kusuru, illiyet bağı belirlenir. Belgeler: tutanaklar, hastane raporları, fotoğraflar, tanık beyanları.
- İdareye Ön Başvuru (İYUK m.13)
Eylemden doğan zararlarda 1 yıl içinde idareye yazılı başvuru zorunlu. İdare 60 gün cevap; ya tazminat öder ya reddeder. Zımni red ile dava süresi başlar.
- Dava Açma — Yetkili Mahkeme
İdare Mahkemesi — eylem/işlemi yapan idarenin merkezi veya zararın doğduğu yer. Vergi dışı tüm konular için. Salihli için Manisa İdare Mahkemesi yetkili.
- Dilekçe Hazırlama
İYUK m.3 — taraflar, olay, kusur, illiyet bağı, zarar tutarı, deliller. Tutar net belirlenmeli; bilirkişi raporu varsa eklenebilir.
- Bilirkişi Süreci
Maddi zarar hesabı: (1) Hastane Malpraktisi — Adli Tıp Kurumu, (2) Trafik-Yol — bilirkişi mühendis, (3) Mali Kayıp — mali müşavir, (4) Manevi Tazminat — hakim takdir. 6-12 ay süreç.
- Karar — Tazminat Tutarı
Maddi tazminat: ispatlanan zarar tutarı + yasal faiz (zarar tarihinden). Manevi tazminat: hakim takdir; tipik 30.000-300.000 TL aralığında. Karar 18-30 ay.
- İstinaf ve Temyiz
İstinaf — Bölge İdare Mahkemesi (30 gün). Temyiz — Danıştay (30 gün). Tazminat kararı kesinleştikten sonra icra ile tahsil; idare 30 gün içinde ödemek zorunda.
Tam Yargı Davası Süre ve Tutar Tablosu
| Konu | Süre / Tutar | Yetkili Merci |
|---|---|---|
| Eylemden Ön Başvuru | 1 yıl | İYUK m.13 |
| İdarenin Cevap Süresi | 60 gün | İYUK m.11 |
| Dava Açma Süresi | 60 gün | İYUK m.7 |
| İptal Davası Sonrası Tam Yargı | 60 gün | İYUK m.12 |
| Tipik Maddi Tazminat | İspatlanan tutar | Bilirkişi |
| Tipik Manevi Tazminat | 30.000-300.000 TL | Hakim takdir |
| Yasal Faiz | Olay tarihinden | TCMB %9 |
| İdare Ödeme Süresi | 30 gün | Karar sonrası |
Danıştay Kararlarından
"Hizmet kusuru — idarenin hukuken sunması gereken hizmetin geç, eksik veya kusurlu sunulmasıdır. Sağlık hizmeti malpraktisinde tıbbi standartlara uyulmaması, geç müdahale, yanlış teşhis kusur kabul edilir. Adli Tıp Kurumu raporu temel delil; rapor olmadan reddedilemez."
"Sosyal risk teorisi uyarınca, toplumsal olaylar, terör eylemleri, kamu yararı için özel zarar görenler için idarenin kusurlu olması aranmaz; kusursuz sorumluluk uygulanır. Kamulaştırmasız el atma, askeri tatbikat zararları, hapishane şartlarından doğan zararlar bu kapsamdadır."
Dikkat Edilecekler
(1) 1 Yıllık Ön Başvuru Süresi: İYUK m.13 — eylemden doğan zararda 1 yıl içinde idareye yazılı başvuru şart; aşılırsa dava açma hakkı düşer. (2) Eylemi Öğrenme vs Olay Tarihi: Süre öğrenmeden başlar; öğrenme tarihi olay tarihiyle farklı olabilir (özellikle sağlık zararlarında). (3) İlliyet Bağı İspatı: Zarar ile idarenin eylem/işlemi arasında nedensellik ispatlanmalı; sadece "idare suçlu" yetmez. (4) İptal vs Tam Yargı Karıştırma: İptal davası işlemin geçersizliği için; tam yargı tazminat için. Birlikte açılabilir. (5) Maddi-Manevi Ayrımı: Maddi tazminat ispatlanan tutar; manevi takdir. İkisini de talep edin. (6) Bilirkişi Raporunun Önemi: Sağlık zararlarında Adli Tıp Kurumu; trafik-yol için inşaat mühendisi; mali kayıp için mali müşavir. (7) Yasal Faiz Başlangıç Tarihi: Olay tarihinden; idarenin tazminatı öğrendiği tarihte değil. (8) İdarenin Ödeme Yapmaması: Karar kesinleştikten sonra 30 gün ödememe halinde icra + memurlara şahsi sorumluluk.
Tam Yargı Davası Belge Listesi
Tam Yargı Davası Dosyası
- Olay tutanakları (polis, jandarma, belediye)
- Hastane raporları / Adli Tıp Kurumu raporu
- Mağdurun kimlik ve sağlık bilgileri
- Tanık beyanları (yeminli ifade)
- Fotoğraf ve video kayıtları (tarih damgalı)
- Bilirkişi raporları (özel ekspertiz)
- Mali kayıp belgeleri (maaş, fatura, gelir kaybı)
- Tedavi giderleri faturaları
- Sağlık raporları (sürekli iş göremezlik dahil)
- Sosyal Güvenlik Kurumu raporu
- İdari başvuru dilekçesi (1 yıl içinde)
- İdarenin cevabı veya zımni red ispatı
- Düzenleyici işlem (varsa)
- Önceki benzer kararlar (içtihat)
- Vekaletname
Tam Yargı Davası SSS
İdari Zararınızı
Tam Tazmin Edelim
Olay belgeleri ve zarar tespitlerinizi WhatsApp'tan paylaşırsanız 48 saatte tazminat stratejinizi sunarız.

