4721 sayılı TMK m.642-651 + 6100 sayılı HMK kapsamında
Ortaklığın Giderilmesi (İzale-i Şuyu)
Müşterek mülkiyetli mal varlığının aynen taksim, satışla giderilmesi veya ihale yoluyla paylaşılması. Aynen taksim imkansızsa açık artırma + paylar nakit dağılım. Sulh Hukuk Mahkemesi yetkili.
Ortaklığın Giderilmesi Nedir?
Ortaklığın giderilmesi (eski adıyla izale-i şuyu), 4721 sayılı TMK m.642-651 hükümlerinde düzenlenen, birden fazla kişinin müşterek mülkiyet (paylı mülkiyet) halinde sahip olduğu bir mal üzerindeki ortaklığın hukuki yollarla sona erdirilmesidir. En tipik uygulama alanı: miras kalan gayrimenkulün mirasçılar arasında nasıl paylaşılacağı.
İki temel paylaşım yöntemi: (1) Aynen Taksim (TMK m.643): Mal mevcut haliyle paylar oranında bölünür. Tarla, arsa gibi parça hâlinde bölünebilir mallar için ideal. (2) Satışla Giderme (TMK m.644): Aynen taksim imkansız veya zarara yol açacaksa, mal açık artırma ile satılır, bedel paylar oranında mirasçılara dağıtılır.
Bu dava her zaman açılabilir; süre sınırı yok (TMK m.698). Müşterek mülkiyeti devam ettirmek isteyen diğer mirasçılar engellenemez. Anlaşmazlık halinde tek bir mirasçının başvurusu yeterlidir. Sulh Hukuk Mahkemesi görevli ve yetkili; nispi harç (mal değeri üzerinden) ödenir.
Ortaklık Nasıl Giderilir?
- Anlaşmalı Paylaşım (TMK m.642)Mirasçılar kendi aralarında anlaşırsa noter sözleşmesi ile paylaşım. Dava açmaya gerek yok. En hızlı ve ucuz yöntem.
- Aynen Taksim (TMK m.643)Mal parça halinde bölünebiliyorsa: tarla, geniş arsa, çoklu binalı kompleks. Her mirasçıya değer eşit pay. Bilirkişi keşfi + ölçüm gerekli.
- Satışla Giderme (TMK m.644)Aynen bölünmesi imkansız mal (apartman dairesi, küçük arsa, otomobil). Açık artırma; satış bedeli paylar oranında dağıtılır.
- Ortaklığın Dondurulması (TMK m.698)10 yıla kadar paylaşım talebinden vazgeçme sözleşmesi yapılabilir. Süre bitince herkes talep edebilir.
- Mirasçılardan Birinin DevralmasıBir mirasçı diğerlerinin payını piyasa değerinden satın alabilir; sözleşme noter onaylı.
- Üçüncü Kişiye SatışMirasçıların tümü anlaşırsa malı dışarıdan birine satıp parayı paylaşırlar. Vergi ve harç dahil hesap.
Ortaklığın Giderilmesi Davası Süreci
- Veraset İlamı Alınması
Müteveffanın mirasçıları ve payları belirlenmeli. Noterden veya Sulh Hukuk'tan veraset ilamı alınır.
- Önce Anlaşma Denenir
Mirasçılar arasında uzlaşı: kim hangi malı alacak, kim payını parayla mu alacak. Anlaşma olursa noter sözleşmesi yeterli, dava gereksiz.
- Sulh Hukuk Mahkemesi Davası
Anlaşma sağlanamazsa malın bulunduğu yerin Sulh Hukuk Mahkemesi'ne dava açılır. Davalı: tüm diğer mirasçılar.
- Bilirkişi Keşfi
Mahkeme emlak değerleme uzmanı atayarak mal hakkında: (a) Aynen taksim imkanı var mı? (b) Bölünürse değer kaybeder mi? (c) Güncel rayic değeri ne kadar? raporlar verilir.
- Karar: Aynen mi Satışla mı?
Bilirkişi raporuna göre mahkeme karar verir. İmkansız bölünme veya değer kaybı halinde satışla gidermeye karar verilir.
- Satış (İcra Müdürlüğü Açık Artırma)
Satışla giderme kararı verilince İcra Müdürlüğü açık artırmaya çıkarır. Asgari değer = bilirkişi raporu × belirli oranlar.
- Bedelin Dağıtımı
Satış bedelinden harç ve masraflar düşülüp kalan tutar mirasçılara payları oranında ödenir. Banka hesaplarına havale yapılır.
Ortaklığın Giderilmesi Süre Tablosu
| Aşama / Konu | Süre | Yetkili Merci |
|---|---|---|
| Talep Hakkı | Süresiz | TMK m.698 (her zaman) |
| Anlaşmalı Paylaşım | 1-2 hafta | Noter |
| Sulh Hukuk Davası | 12-18 ay | Malın bulunduğu yer |
| Bilirkişi Süreci | 4-8 ay | Mahkeme atadığı uzman |
| Açık Artırma Süreci | 2-4 ay | İcra Müdürlüğü |
| İstinaf | +6-12 ay | Bölge Adliye Mah. |
| Asgari Açık Artırma Bedeli | Bilirkişi × 1/2 | İlk artırma |
| İkinci Artırma Bedeli | Bilirkişi × 1/2 (yeniden) | 1. ihale başarısızsa |
Yargıtay Kararlarından
"Ortaklığın giderilmesinde önce aynen taksim imkanı araştırılır; sadece imkansızlık halinde satışa karar verilir. Yargıtay'a göre satışa karar verilmesi için bilirkişi raporunun somut gerekçeler sunması şart: bölünme halinde değer kaybı ne kadar, niçin pratikte mümkün değil, alternatif kombinasyonlar denendi mi?"
"Bir mirasçı diğer mirasçıların paylarını piyasa değerinden satın almayı teklif ederse, mahkeme bu durumu öncelikle değerlendirir. Açık artırmadan önce uzlaşı imkanı sağlanır. Mirasçı bu yöntemle malı koruyabilir, diğer mirasçılar piyasa fiyatından paylarını alır."
Dikkat Edilecekler
Dava İçin Gerekli Belgeler
Ortaklığın Giderilmesi Dosyası
- Veraset İlamı
- Müteveffanın ölüm belgesi
- Tapu kayıtları (paydaşları gösterir)
- Mal envanteri (gayrimenkul + araç + diğer)
- Bağımsız emlak değerleme raporu
- Tüm mirasçıların kimlik ve adres bilgileri
- Veraset İntikal Vergi makbuzu (intikal yapılmışsa)
- Banka hesap özetleri (varsa banka mevduatı paylaşımı)
- Önceki anlaşma teklifi yazıları (uzlaşı denemesi)
- Vekaletname
- Nispi harç dekontu (mal değeri üzerinden)