4721 sayılı TMK m.605-618 kapsamında
Mirasın Reddi (Red)
Müteveffanın borcu malından fazlaysa mirası kabul etmeme hakkı. 3 ay içinde Sulh Hukuk Mahkemesi'ne yazılı beyan; gerçek ve hükmi red farkı ve hukuki sonuçları.
Mirasın Reddi Nedir?
Mirasın reddi, 4721 sayılı TMK m.605-618 hükümlerinde düzenlenen, mirasçının müteveffadan kalan miras hakkından tamamen vazgeçme beyanıdır. Bu yola başvurulmasının ana sebebi: müteveffanın borçlarının mal varlığını aşması. Miras reddedildiğinde mirasçı hem mal hem borçtan kurtulur; aksi halde borçlardan sınırsız sorumlu olur (TMK m.641).
İki ana tür: (1) Gerçek Red (TMK m.605/1): Mirasçının iradesi ile mirası reddetmesi. 3 ay içinde Sulh Hukuk Mahkemesi'ne yazılı beyan. Beyanı yapan kişi mirasçı sayılmaz, payı bir sonraki sıradaki mirasçıya geçer. (2) Hükmi Red (TMK m.605/2): Müteveffanın ödemeden aczi açıkça veya hükmen sabitise, mirasçı beyan vermesine gerek olmaksızın reddetmiş sayılır. Borçlardan otomatik kurtulma.
Mirasın reddi tamamiyle yapılır; "malları alıyorum, borçları reddediyorum" denemez. Ancak alternatif olarak mirasın tutulması (TMK m.619) kurumu var: defter düzenleyerek borçların tüm tutarını öğrenme, sonra karar verme imkanı. 1 ay içinde Sulh Hukuk'a başvuru.
Red Türleri ve Şartları
- Gerçek Red (m.605/1)Mirasçı 3 ay içinde Sulh Hukuk'a yazılı beyan verir. Borç-mal dengesi önemli değil; mirasçının iradesi yeterli.
- Hükmi Red (m.605/2)Müteveffanın ödemeden aczi açıkça sabit veya hükmen sabit. Ölüm anında borca batık (icra takibi, mahkeme kararı varsa) otomatik reddedilmiş sayılır.
- Mirasın Tutulması (m.619)1 ay içinde Sulh Hukuk'tan tereke defterinin düzenlenmesini isteme. Borçların boyutu belirlendikten sonra karar verme.
- Mirasın Resmen Tasfiyesi (m.632)Mahkeme tüm mirasçıların talebiyle terekenin resmi tasfiyesini yapar. Alacaklılar tasfiye memurundan tahsil eder; mirasçılar kişisel borçlanmaz.
- Red Süresinin Uzatılması (m.615)Sulh Hukuk Hakimi gerekli hallerde 3 aylık süreyi uzatabilir. Borç durumu netleşene kadar.
- Vazgeçme/Geri Alma (m.609)Red beyanından sonra geri dönüş kural olarak yok; iradi sakatlık (yanılma, aldatma, korkutma) halinde TBK m.30-39 ile iptal davası.
Mirasın Reddi Süreci
- Müteveffanın Mal-Borç Durumunu İnceleme
Tapu kayıtları, banka hesapları, krediler, icra takipleri, vergi borçları, ticari alacaklar ve borçlar listelenir. Borç > Mal ise red değerlendirilir.
- 3 Aylık Sürenin Başlangıcı
Mirasçı: (a) Mirasçı olduğunu öğrendiğinden itibaren 3 ay, (b) Vasiyetname ile mirasçı kılınanlar: vasiyetnamenin tebliğinden itibaren 3 ay. Süre hak düşürücü.
- Karar: Red mi Tutma mı?
Tam belirsiz durumda tutma (defter düzenleme) tercih edilebilir; süreç uzar ama netleşir. Borç açıkça fazlaysa doğrudan red.
- Sulh Hukuk Mahkemesi'ne Beyan
Müteveffanın son ikametgah yerinin Sulh Hukuk Mahkemesi'ne yazılı dilekçe. Kişisel veya vekil aracılığıyla. Maktu harç ödenir.
- Tescil ve Tebliğ
Mahkeme red beyanını tutanağa geçirir; karar Tapu Sicil Müdürlüğü, alacaklılar ve diğer mirasçılara tebliğ edilir.
- Hükmi Red Tespiti (Borç>Mal Durumu)
Mirasçı dava açmak yerine alacaklıların icra takibinde "hükmen reddedilmiş sayıldığım" şeklinde itiraz edebilir. Borca batık olduğu kanıtlanır.
- Sonuç
Mirasçı bu mirastan tüm mal-borç açısından çekilmiş sayılır. Payı bir sonraki sıradaki mirasçıya geçer. Hükmi redde önceki mirasçı zaten kurtulmuş olur.
Mirasın Reddi Süre Tablosu
| Aşama / Konu | Süre | Yetkili Merci |
|---|---|---|
| Gerçek Red Süresi | 3 ay (HAK DÜŞÜRÜCÜ) | TMK m.606 |
| Vasiyetname ile Mirasçı için Red | Tebliğden 3 ay | Sulh Hukuk Mahkemesi |
| Mirasın Tutulması (Defter) | 1 ay | Sulh Hukuk Mahkemesi |
| Defter Düzenleme Süresi | 2-6 ay | Tasfiye Memuru |
| Hükmi Red Tespit Davası | Süresiz | Asliye Hukuk Mah. |
| Red Beyanı Tescil | 1-2 hafta | Sulh Hukuk + Tapu |
| Süre Uzatma Talebi | 3 ay içinde | Sulh Hukuk Hakimi |
| Red Geri Alma (İptal) | 1 yıl | Asliye Hukuk Mah. |
Yargıtay Kararlarından
"Hükmi red için müteveffanın ödemeden aczi, ölüm anında açıkça veya hükmen sabit olmalıdır. İcra takipleri, müteaddit alacaklı talepleri, terekenin gerçek değerinin borçtan az olduğu durumlar hükmi red sebebidir. Mirasçının ayrıca beyan vermesi şart değil; alacaklılar talebine itiraz ile yeterlidir."
"Mirasçının terekeden mal alması veya kullanması, zımni kabul sayılır ve red hakkını ortadan kaldırır (TMK m.610). Müteveffanın evine taşınmak, otomobilini kullanmak, banka hesabından para çekmek bu kapsamda. Sadece cenaze masrafı, terekeyi koruma amaçlı işlemler red hakkına engel değildir."
Dikkat Edilecekler
Red Beyanı İçin Gerekli Belgeler
Mirasın Reddi Dosyası
- Müteveffanın ölüm belgesi
- Veraset İlamı
- Red beyanı dilekçesi
- Müteveffanın tüm mal varlığı listesi (tapu, banka, araç, hisse)
- Müteveffanın borç dökümü (krediler, vergi, ticari)
- İcra takipleri listesi (UYAP'tan sorgulama)
- Banka hesap özetleri (son 3 ay)
- Hükmi red için: kararlı icra dosyaları, alacaklı listesi
- Vekaletname
- Maktu harç dekontu