4721 sayılı TMK m.169, 175, 176, 197, 364 kapsamında
Nafaka Davaları
Boşanma sırasında ve sonrasında tedbir, yoksulluk, iştirak ve yardım nafakası türleri; hesaplama, talep, artırma-azaltma ve kaldırma davaları.
Nafaka Nedir?
Nafaka, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu çeşitli maddelerinde düzenlenen, evlilik birliği sırasında veya boşanma sonrasında bir tarafın diğerine ödediği maddi yardım yükümlülüğüdür. Amacı: ekonomik olarak zayıf konumdaki tarafı yoksulluğa düşmekten korumak ve aile birliğinin devamını sağlamak.
Türk hukukunda 4 ana nafaka türü vardır: (1) Tedbir Nafakası (TMK m.169 + 197) — dava süresince geçici. (2) Yoksulluk Nafakası (TMK m.175) — boşanma sonrası, belirsiz süreli. (3) İştirak Nafakası (TMK m.182) — çocuk için. (4) Yardım Nafakası (TMK m.364) — yakın akrabaların birbirine.
Nafaka miktarı belirlenirken faktörler: (1) Yükümlünün geliri ve ekonomik gücü, (2) Hak sahibinin ihtiyaçları, (3) Tarafların yaşam standardı, (4) Kusur durumu (yoksulluk nafakası için), (5) Çocuğun yaş ve ihtiyaçları (iştirak nafakası için).
4 Nafaka Türü
- Tedbir Nafakası (TMK m.169)Boşanma davası açıldığı andan itibaren, dava süresince ödenir. Maaşın %20-30'u civarı. Hakim kararıyla derhal işler.
- Yoksulluk Nafakası (TMK m.175)Boşanma sonrası, boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek eşe ödenir. Belirsiz süreli; eş tekrar evlenirse veya yoksulluk son bulursa kaldırılır.
- İştirak Nafakası (TMK m.182)Velayeti almayan ebeveynin çocuk(lar) için ödediği nafaka. 18 yaşa kadar zorunlu; eğitim devam ediyorsa 25 yaşa kadar uzayabilir.
- Yardım Nafakası (TMK m.364)Anne-baba, çocuk, eş yakınlığı dışında, dede-büyükanne, torun, kardeş gibi yakın akrabaların birbirine. Yoksulluk + yardım imkanı şart.
- Birikmiş NafakaÖdenmeyen geçmiş nafakalar; 10 yıl zamanaşımı içinde icra takibi başlatılır.
- İcra Yoluyla TahsilÖdememe halinde maaştan kesinti, banka hesabına haciz; ağır durumda nafaka borçlusu hapis cezası (İİK m.344).
Nafaka Miktarı Nasıl Belirlenir?
- Yükümlünün Geliri Tespiti
SGK hizmet dökümü, maaş bordroları, vergi beyannamesi, banka hesap özetleri, varsa şirket ortaklık payı, kira gelirleri toplanır.
- Hak Sahibinin İhtiyacı
Kira, gıda, ulaşım, eğitim, sağlık, yaşam maliyeti hesaplanır. Çocuk için kreş/okul ücreti, dershane, ders ücreti dahil.
- Tarafların Yaşam Standardı
Evlilik süresince alışılmış yaşam standardı esastır. "Daha önce 5 yıldız tatil yapan" eş, asgari yaşam standardı altında nafaka alamaz.
- Kusur Durumu (Yoksulluk Nafakası)
Yoksulluk nafakası için tam kusurlu eş alamaz (TMK m.175). Eşit kusurlu veya az kusurlu eş alabilir.
- Çocuğun Yaş ve Sayısı
İştirak nafakası her çocuk için ayrı. 0-6 yaş, 7-12, 13-18 farklı ihtiyaç. Engelli çocuk için daha yüksek.
- TÜFE Otomatik Artış
Tüm nafakalara her yıl TÜFE oranında otomatik artış uygulanır (TMK m.176/4). Aksi mahkeme kararı şart.
Nafaka Süre Tablosu
| Aşama / Tür | Süre | Yetkili Merci |
|---|---|---|
| Tedbir Nafakası Talebi | Dava açıldığında | Aile Mahkemesi |
| Yoksulluk Nafakası Süresi | Belirsiz | Tekrar evlenme/ölümle son bulur |
| İştirak Nafakası Süresi | 18 yaş / 25 yaş | Eğitim devam ederse uzar |
| Yıllık Artış | TÜFE | Otomatik (TMK m.176/4) |
| Artırma / Azaltma Davası | Şart değişikliği | Aile Mahkemesi |
| Birikmiş Nafaka Zamanaşımı | 10 yıl | TBK m.146 |
| İcra Takibi | Anında | İcra Müdürlüğü |
| Ödememe Suçu | 3 ay hapis | İİK m.344 |
Yargıtay Kararlarından
"Nafakanın yıllık TÜFE artışı kararda aksi belirtilmedikçe otomatik uygulanır (TMK m.176/4). Yükümlü tarafından artış yapılmaması halinde, hak sahibi geçmiş tüm artış farklarını birikmiş nafaka olarak icra yoluyla talep edebilir. 10 yıllık zamanaşımı geçerli."
"Yoksulluk nafakasının süresi belirsizdir; ancak hak sahibinin durumu değişmişse (yeni evlilik, sürekli gelir, miras intikali) nafakanın kaldırılması için nafaka kaldırma davası açılabilir. Otomatik kaldırma yoktur; mahkeme kararı şart."
Dikkat Edilecekler
Dava İçin Gerekli Belgeler
Nafaka Davası Dosyası
- Evlilik cüzdanı / nüfus kayıt örneği
- Boşanma kararı (yoksulluk/iştirak için)
- Yükümlü eşin SGK hizmet dökümü
- Maaş bordroları
- Banka hesap özetleri
- Vergi beyannamesi (varsa)
- Tapu / araç ruhsatı (yaşam standardı)
- Çocuk eğitim faturaları (iştirak için)
- Sağlık masrafları (yoksulluk için)
- Kira sözleşmesi / kira makbuzları
- Tanık listesi (yaşam standardı için)
- Kimlik / IBAN / vekaletname
Nafaka SSS
Yıllarca süren yoksulluk nafakası konusunda yasal tartışmalar var; ancak güncel TMK'da süre sınırı yoktur.